Autor: Centrum Monitoringu Wolności Prasy SDP

Wolność słowa, fake newsy, ideologizacja rankingu Reporterów bez Granic i pilna potrzeba wsparcia dziennikarzy w dobie kryzysu spowodowanego pandemią koronawirusa były tematem rozmowy red. Adriana Kowarzyka z  Radia Wnet z Jolantą Hajdasz dyr. CMWP SDP. Rozmowa odbyła się 20 kwietnia , z okazji przypadającego tego dnia Międzynarodowego Dnia Wolnej Prasy .

W wypowiedzi dla Radia Wnet  dyr. Jolanta Hajdasz odniosła się do obchodzonego 20 kwietnia Międzynarodowego Dnia Wolnej Prasy. Zauważa, że 3 maja obchodzony jest Światowy Dzień Wolności Prasy, którego powstanie wiąże się z promocją przez UNESCO „pluralistycznej i niezależnej prasy afrykańskiej”. Komentuje ranking Reporterów bez Granic, w którym Polska jest na 59. pozycji pod względem wolności słowa. Jest to najniższe miejsce od lat, na jakim znalazł się nasz kraj.  Po 2015 r. wielu dziennikarzy przecierało oczy, jak Reporterzy punktowali Polskę pod względem tłumienia wolności słowa – mówiła Jolanta Hajdasz  krytykując organizację, która wcześniej była postrzegana jako „dostarczyciel wolnych informacji” , a dziś przez wielu jest krytykowana  za ideologizację i niejasne kryteria ocen poziomu wolności w poszczególnych krajach ocenianych w przygotowywanym przez RbG rankingu wolności prasy. Redaktor naczelna „Wielkopolskiego Kuriera WNET” wskazała, że kraje, „gdzie doszło do morderstw dziennikarzy”  są w tym rankingu notowane wyżej od nas na liście. Np. na 35. miejscu jest Słowacja, gdzie w 2018 r. zamordowany został dziennikarz śledczy Ján Kuciak- przyp. red.]  Jolanta Hajdasz zwróciła także uwagę na  zalew dezinformacji, jaki obserwujemy obecnie. Podkreśliła także  wagę weryfikowania informacji. Rozmówczyni Adriana Kowarzyka wskazuje na potrzebę wsparcia przez rząd „dziennikarzy, freelancerów” , bo inaczej mnóstwo mediów, szczególnie tych najmniejszych, lokalnych,  upadnie.

Cała rozmowa jest tutaj.

Światowy Dzień Wolności Prasy został ustanowiony 20 grudnia 1993 r.  roku przez Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucją nr  48/432 na dzień 3 maja. Decyzja Zgromadzenia Ogólnego została podjęta na wniosek Konferencji Generalnej Unesco, która w dokumencie pod nazwą “Popieranie wolności prasy na świecie” z  1991 roku, uznała wolną, pluralistyczną i niezależną prasę za podstawowy element funkcjonowania każdego demokratycznego społeczeństwa. Data obchodów upamiętnia Deklarację z Windhoek w sprawie popierania niezależnej i pluralistycznej prasy afrykańskiej, ogłoszoną 3 maja 1991 r. roku przez Seminarium na temat Popierania Niezależnej i Pluralistycznej Prasy Afrykańskiej, zorganizowane przez UNESCO i Narody Zjednoczone w Windhuk w Namibii.  Z kolei z  inicjatywy  organizacji Reporterzy bez Granic  w 1991 roku dzień 20 kwietnia ogłoszono Międzynarodowym Dniem Wolnej Prasy, nawiązującym bezpośrednio do w/w dokumentu z Windhoek.

Jak koronawirus wpływa na media oraz rynek medialny? Na czym polegają zagrożenia? Czy prasa papierowa przetrwa? Jak poradzą sobie media lokalne w czasie pandemii? Jak można im pomóc, jakiej pomocy mogą oczekiwać – na te i inne pytania red. Pawła Kmiecika z Radia Zawiercie  w audycji Gość Dnia emitowanej 20 kwietnia b.r. odpowiadała Jolanta Hajdasz,  wiceprezes Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich i dyrektor Centrum Monitoringu Wolności Prasy .

W sytuacji  epidemii koronawirusa media lokalne  są na pierwszej linii frontu,  ich byt finansowy jest bardzo zagrożony  – stwierdziła  Jolanta Hajdasz.

Cała audycja jest tu: Jolanta Hajdasz, wiceprezes Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich i dyrektor Centrum Monitoringu Wolności Prasy: “Wydaje mi się, że media lokalne są na pierwszej linii frontu jeśli chodzi o zagrożenia ekonomiczne wywołane koronawirusem” [AUDIO]

CMWP SDP oświadcza, iż z uwagą obserwuje sprawę kontrowersyjnej interwencji policji w Olsztynie i  jej skutków oraz analizuje ją pod kątem przestrzegania zasady wolności słowa i wolności publikacji . Nagranie zrobione telefonem komórkowym poszkodowana opublikowała w internecie.  

Po opublikowaniu  w internecie nagrania z zatrzymania osoby jadącej na rowerze w Olsztynie 7 kwietnia b.r.   Komenda Miejska Policji wydała oświadczenie o przebiegu zdarzenia z następującym komentarzem: „Publikowanie filmów z interwencji policji może rodzić odpowiedzialność z tytułu naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych”. Nie można bowiem przetwarzać danych bez informowania zainteresowanych o celu przetwarzania – tego wymaga art. 13 RODO. Policja powołała się przy tym na stanowisko Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 14 lutego 2019 r. w sprawie C-345/17, Sergejs Buivids: cytuje następujący jego fragment: „przetwarzaniem danych osobowych jest także nagrywanie policjantów podczas wykonywania przez nich czynności służbowych (przyjmowania zeznań) oraz późniejsze opublikowanie nagrania w internecie – bo zarejestrowany przez kamerę obraz i dźwięk pozwala ustalić tożsamość tych osób, przez co stanowi on dane osobowe”.

Tymczasem osoba, wobec której interweniowała policja,  broni swego prawa do tej publikacji, gdyż wg niej interwencja policji była nieadekwatna do sytuacji i w interesie społecznym było jej zarejestrowanie i upublicznienie. W tej sprawie do Komendanta Miejskiego  Policji w Olsztynie skierował pismo Rzecznik Praw Obywatelskich.  Pisze w nim , iż cytowany przez policję  fragment nie wyraża w całości stanowiska Trybunału Sprawiedliwości UE. Trybunał wskazał bowiem w tym wyroku, że nagrywanie policjantów podczas interwencji i publikacja tych nagrań w sieci to w istocie objęte RODO przetwarzanie danych osobowych. Ale jednocześnie na pytanie, czy publikacja takiego nagrania nie jest możliwa na zasadzie tzw. wyjątku dziennikarskiego, TSUE odpowiedział, że cel przepisów o ochronie danych osobowych należy w pewnym stopniu pogodzić z podstawowym prawem do wolności wypowiedzi. Oczywiście nie każde opublikowanie materiału wideo w internecie uznać można za „działalność dziennikarską”. Jeśli jednak upowszechnienie nagrania z interwencji miało na celu zwrócenie uwagi opinii publicznej na stanowiące zdaniem nagrywającego nadużycie działania funkcjonariuszy policji, choćby bez ich wiedzy i zgody, czynność taka może zostać uznana za działanie podjęte w ramach korzystania z wyjątku działalności dziennikarskiej. TSUE wskazał, że za każdym razem trzeba starannie wyważać pomiędzy prawem do poszanowania życia prywatnego i prawem do wolności wypowiedzi – czytamy na stronie RPO.  Rzecznik zwraca uwagę, iż rozważania te zostały pominięte w treści oświadczenia opublikowanego na stronie Komendy Miejskiej Policji w Olsztynie, którego dotyczy niniejsze wystąpienie i  prosi  o uzupełnienie komunikatu, gdyż w obecnej wersji może wprowadzać obywateli w błąd co do przysługujących im praw i ograniczać faktyczne z nich korzystanie w ramach sprawowania społecznej kontroli działania funkcjonariuszy władzy publicznej poprzez opinię publiczną.

CMWP SDP  analizuje sprawę pod kątem przestrzegania prawa obywatela do publikacji filmu z interwencji policji  w internecie.

Film z interwencji dostępny jest tutaj.

Oświadczenie policji tutaj.

Oświadczenie poszkodowanej tutaj.

List z Biura RPO do Komendanta Miejskiego Policji w Olsztynie tutaj.

Odpowiedź Komendanta Miejskiego Policji w Olsztynie w Olsztynie do RPO tutaj.

Izba Wydawców Prasy przygotowała krótki spot, w którym redaktorzy naczelni dzienników i tygodników apelują o czytanie prasy w czasach pandemii, zarówno w druku, jak i internecie. „Czytajcie prasę, bądźmy razem!” – to główne hasło zamieszczonego w sieci klipu. CMWP SDP  wspiera tę akcję Izby.

W spocie dostępnym na platformie YouTube występują  m.in. Paweł Fąfara (członek zarządu Polska Press Grupy), Tomasz Sakiewicz („Gazeta Polska”), Krzysztof Jedlak („Dziennik Gazeta Prawna”), Jerzy Baczyński („Polityka”), Paweł Lisicki („Tygodnik do Rzeczy) i Bogusław Chrabota („Rzeczpospolita”, prezes Izby Wydawców Prasy).

Jak to we współczesnym świecie więcej nas dzieli niż łączy. Ale jest jedna wspólna sprawa: piszemy na łamy naszych gazet, piszemy po to, aby świat był lepszy i bardziej zrozumiały. Piszemy dla czytelnika. Bez czytelnika nasza praca nie ma żadnego sensu. Pomóżmy sobie. Czytajcie prasę papierową i online – kończy  swoją wypowiedź red. Bogusław Chrabota.

8 kwietnia b.r. Izba Wydawców Prasy przesłała  do premiera Mateusza Morawieckiego memorandum w sprawie konieczności zapewnienia funkcjonowania prasy w sytuacji kryzysowej. W piśmie podpisanym w imieniu zarządu IWP przez prezesa Bogusława Chrabotę czytamy m.in.  Prasa stanowi w naszym przekonaniu poważne i poważane medium informacyjne, dzięki któremu również władze państwowe mogą mieć pewność, że ich zalecenia dotyczące postępowania rzeczywiście dotrą do ludności, w tym do osób zaliczanych do tzw. grupy ryzyka, do której należą starsi obywatele naszego kraju. Prasa, zwłaszcza ta w formie drukowanej, posiada tę oczywistą przewagę nad wszystkimi innymi elektronicznymi nośnikami, że jest powszechnie dostępna, oraz można po nią sięgnąć wielokrotnie i w dowolnej chwili. (…) Oczywiste walory prasy oraz jej społeczna doniosłość zostały dostrzeżone w wielu krajach europejskich, w których uznano prasę za krytycznie ważny element funkcjonowania państwa, a co za tym idzie wprowadzono wiele regulacji mających na celu jej ekonomiczną ochronę i odpowiednie wsparcie wydawców. (…) Niezbędne jest więc zagwarantowanie funkcjonowania prasy w warunkach kryzysowych w całym łańcuchu jej powstawania i dotarcia do czytelników: działalności wydawnictw, redakcji i dziennikarzy, produkcji i dostaw papieru, pracy drukarni, funkcjonowania kolportażu oraz doręczenia i sprzedaży prasy.(…)

IWP przesłała też do premiera Mateusza Morawieckiego listę konkretnych działań wspierających branżę prasową w Unii Europejskiej. Memorandum przekazano także panu Pawłowi Borysowi, prezesowi Polskiego Funduszu Rozwoju.

W związku z zagrożeniem występowania koronawirusa nie odbywają się rozprawy z udziałem dziennikarzy monitorowane przez CMWP SDP. Przykładowo nie odbyła się rozprawa z powództwa Gminy Miasta Sopotu przeciwko pozwanym: red. Joannie Strzemiecznej-Rozen, dyrektor TVP3 Gdańsk oraz red. Jakubowi Świderskiemu, dziennikarzowi TVP3 Gdańsk planowana na dzień 20 marca 2020 r. , a 31 marca 2020 r. została zawieszona rozprawa z powództwa red. Henryka Jezierskiego, dziennikarza wydawnictw motoryzacyjnych przeciwko pozwanej red. Agacie Mielczarek, dziennikarce TVP3 Gdańsk. Sąd Okręgowy w Gdańsku . Od 13 marca 2020 r. wiele sądów w Polsce ograniczyło urzędowanie tylko do spraw pilnych, wymagających rozpoznania w trybie niecierpiącym zwłoki.

Przypominamy, iż Ministerstwo Sprawiedliwości, w związku z trwającą epidemią koronawirusa i ograniczeniem działalności wymiaru sprawiedliwości, przygotowało wiele zmian, które znalazły się w uchwalonej 28 marca 2020 r. przez Sejm specustawie „Tarcza antykryzysowa”. Należą do nich m.in. możliwość przekazywania między sądami najbardziej pilnych zadań, uproszczone delegowanie sędziów tam, gdzie są największe potrzeby kadrowe, wstrzymywanie i zawieszanie biegu terminów procesowych w wielu sprawach. Zmiany dotyczą także procesów, w których stroną są dziennikarze i redakcje.

Opis zmian funkcjonowania sądów tutaj.

Jak epidemia i związane z nią zagrożenia wpływają na rynek prasy drukowanej? Dlaczego nie da się „papieru” przenieść do internetu i które gazety mają szanse na przetrwanie?  – na te i podobne pytania odpowiadali goście red. Jakuba Maciejewskiego z telewizji internetowej wpolsce.pl  – Michał Ossowski, red. nacz. tygodnika „Solidarność”, Michał Karnowski, tygodnik „Sieci”, Bogusław Chrabota, prezes Izby Wydawców Prasy i Jolanta Hajdasz, dyr. Centrum Monitoringu Wolności Prasy SDP.

https://twitter.com/wPolscepl/status/1242453504842760194/photo/2

Powinniśmy zrobić wszystko, by prasa drukowana przetrwała ten bardzo trudny dla niej czas epidemii, bo internet nie zastąpi gazety papierowej – mówiła Jolanta Hajdasz. Gazety drukowane to taki swoisty kronikarz czasów, w których wychodzą, w sieci wszystko administrator może zmienić, im większy, tym większe ma narzędzia, by usuwać treści, by coś korygować,a gazeta papierowa  zostanie w wersji takiej, w jakiej się ukazała. Wbrew pozorom to bardzo ważna funkcja prasy – archiwum dla kolejnych pokoleń.

Cała audycja dostępna jest tutaj.

W związku zaostrzeniem zasad bezpieczeństwa w czasie epidemii koronawirusa i wprowadzonymi 24 marca 2020 r. ograniczeniami w przemieszczaniu się oraz w związku z pytaniami dziennikarzy informuję, iż w naszej ocenie praca dziennikarza i fotoreportera jest tą pracą, której nie dotyczą obostrzenia wprowadzone wczoraj tj. 24.03.20  i obowiązujące do 11 kwietnia br.

CMWP SDP  włącza się w akcję społeczną  Polskiej Agencji Prasowej, której celem jest zwalczanie dezinformacji towarzyszącej epidemii koronawirusa .  PAP uruchamia ten projekt  wspólnie z  GovTech Polska, ma on polegać na weryfikacji treści  dotyczących wirusa SARS-CoV-2, publikowanych w Internecie. Nadal bowiem internet i media społecznościowe zalewane są fałszywymi wiadomościami na temat epidemii koronawirusa. Polska Agencja Prasowa postanowiła przeciwstawiać się temu zjawisku uruchamiając projekt #FakeHunter. CMWP SDP wspiera tę akcję.

Do poniedziałku 23 marca PAP szuka liderów opinii, osób zaangażowanych społecznie, które zostaną wyposażone w wiedzę o wszystkich potwierdzonych źródłach informacji i dołączą do walki z fake newsami. Jak zapewniają organizatorzy akcji, każdy internauta będzie mógł zgłosić wątpliwą treść do weryfikacji, a następnie otrzymać wiarygodną odpowiedź.  Dlatego CMWP SDP  zgłosiło swój udział w akcji i apeluje do dziennikarzy i wydawców o  publikację  komunikatu na ten temat, który jest tutaj :   Wezwanie do walki z dezinformacją

Liczymy na to, że  czytelnicy, bądź dziennikarze lub współpracownicy  zainteresują się walką z fake newsami  i dołączą do tej akcji – czytamy w PAP. Jak informują organizatorzy akcji, jej uczestnicy będą otrzymywać powiadomienia z prośbą o weryfikacje wpływających treści od internautów. Do poniedziałku 23 marca PAP rekrutuje grupę do 200 osób, której członkowie zostaną  przeszkoleni z fact-checkingu i którym zostaną wskazane  najbardziej przydatne źródła informacji. Następnie grupa ta otrzyma możliwość zapraszania kolejnych osób, których wprowadzenie będzie już leżeć na barkach zapraszającego. Mechanizm przyjmowania zgłoszeń będzie z całej społeczności losował osoby, które prosić będzie o weryfikacje zgłoszenia starając się równomiernie rozłożyć pracę pomiędzy wszystkich członków społeczności.

Więcej informacji oraz ankieta – zgłoszenie jest tutaj.

Jeśli reprezentujesz firmę IT i możesz pomóc tworzyć rozwiązanie, zapisz się tutaj.

Na zgłoszenia PAP czeka do poniedziałku 23.03.2020 do 10:00.

Ze względu na zagrożenie epidemiologiczne koronawirusem i obowiązujące procedury ochronne informujemy, iż Centrum Monitoringu Wolności Prasy SDP do odwołania pracuje wyłącznie w trybie online . We wszystkich sprawach dotyczących dziennikarzy  i ich spraw zawodowych jesteśmy pod adresem mailowym [email protected] i [email protected] oraz w pilnych sprawach pod numerem telefonu +48 607270507.