Kategoria: Bez kategorii

Zapraszam na kolejne spotkanie Klubu Publicystyki Kulturalnej SDP, które odbędzie się, jak zwykle, w pierwszą środę miesiąca – 4 marca 2026 r., o godz. 17.00 – w Domu Dziennikarza, przy ulicy Foksal 3/5 w Warszawie. Tym razem zaproszenie przyjął Marek Jończyk z kieleckiej Delegatury IPN, który wygłosi prelekcję „Sergiusz Piasecki (1901-1964) – żołnierz, pisarz, patriota” (rok 2026 ogłoszono w Polsce Rokiem Sergiusza Piaseckiego, z okazji 125. rocznicy urodzin, po sprowadzeniu w ub.r. jego ciała do Polski).

Zapraszam serdecznie na to spotkanie, połączone z dyskusją!

dr Teresa Kaczorowska,

przewodnicząca Klubu Publicystyki Kulturalnej SDP

***Marek Jończyk – historyk, pedagog, pracownik Delegatury IPN w Kielcach. Jest absolwentem Instytutu Historii WSP (obecnie Uniwersytetu Jana Kochanowskiego) w Kielcach (1993) oraz Międzynarodowej Szkoły Nauczania o Holokauście – Instytut Yad Vashem w Jerozolimie.

    Autor książek: „Zbrodnia Katyńska na mieszkańcach Kielecczyzny. W 70. rocznicę ludobójstwa” (Kielce 2010) i „Tatuś Wasz jest w  Rosji…” Listy kieleckich katyńczyków” (Kielce – Warszawa 2020) oraz kilkudziesięciu artykułów naukowych, popularnonaukowych i recenzji – związanych głównie z opozycją i oporem społecznym w regionie świętokrzyskim w latach 70. i 80. XX wieku, problematyką Żołnierzy Wyklętych i represji stalinowskich w Polsce oraz relacjami polsko-sowieckimi w czasach II wojny światowej.

Autor i realizator wielu projektów badawczych i edukacyjnych, szkoleń i konkursów historycznych, debat oksfordzkich, wystaw historyczno-edukacyjnych (w tym trzech poświęconych Zbrodni Katyńskiej). Autor lekcji, wypraw i rajdów edukacyjno-historycznych oraz filmowych przeglądów historycznych i prezentacji multimedialnych.

Współautor rekonstrukcji i widowisk historycznych, scenariuszy i dokumentalnych filmów historycznych oraz audycji radiowych i programów telewizyjnych. Uczestnik prac poszukiwawczych ofiar komunistycznego aparatu represji. Uczestnik i realizator programów resocjalizacyjnych dla osób pozbawionych wolności. Członek komitetów upamiętniających wydarzenia historyczne.

*** Sergiusz Piasecki, pseud. (ZWZ-AK) „Kira”, „Konrad”, „Suez”, urodził się 1 kwietnia 1901 r. w Lachowiczach koło Baranowicz. Był nieślubnym synem zruszczonego polskiego szlachcica Michała Piaseckiego i służącej, białoruskiej wieśniaczki Klaudii Kukałowicz. Piasecki w dzieciństwie uczęszczał do rosyjskich gimnazjów w Mińsku, Bobrujsku, Włodzimierzu nad Klaźmą i Pokrowie. Przebywał w Moskwie, gdzie był świadkiem rewolucji i śmierci swoich przyjaciół. Nabrał wówczas awersji do ideologii bolszewickiej. W 1919 r. w Mińsku współdziałał z zajmującymi miasto polskimi oddziałami. Walczył w szeregach polskiej Dywizji Litewsko-Białoruskiej. Ukończył Szkołę Podchorążych Piechoty w Warszawie i wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Walczył w obronie Warszawy w 1920 r. Został zdemobilizowany 12 maja 1921 r.

Stał się wówczas człowiekiem bez perspektyw. Tułał się po Wileńszczyźnie, imając się najróżniejszych, często nielegalnych zajęć. W sierpniu 1922 r. został agentem polskiego wywiadu. Według opinii sowich przełożonych z II Oddziału Wojska Polskiego, wykazywał się „brawurową odwagą”. Awansował do stopnia podporucznika. Trudnił się także przemytem, który wielokrotnie działał jako alibi w pracy szpiegowskiej. Niestety, wpadł w uzależnienie od narkotyków, co stało się przyczyną problemów. Został aresztowany po starciu band przemytniczych i osadzony w więzieniu. W konsekwencji w 1926 r. został wydalony z wywiadu. Z nędzy zajął się rozbojami. Będąc pod wpływem narkotyków, napadł pod Grodnem z rewolwerem na kupców. Za udział w napadzie został wyrokiem doraźnego sądu polowego w Wilnie, 9 stycznia 1930 r., skazany na karę śmierci. W zasłudze za działalność wywiadowczą, zmniejszono mu wyrok do 15 lat więzienia. Karę odbywał w Rawiczu, Koronowie i wreszcie  w najcięższym więzieniu w II RP – na Świętym Krzyżu.

W więzieniu zaczął czytać Pismo Święte i tygodnik „Wiadomości Literackie”. I sam zaczął pisać. Powstały wówczas powieści: „Piąty etap” oraz „Żywot człowieka rozbrojonego” nosząca pierwotnie tytuł „Droga pod mur”. Zatrzymała je jednak cenzura więzienna. Wolność i sławę przyniosła mu trzecia powieść „Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy”, która została przetłumaczona na 16 języków. Latem 1937 r. Piasecki w wyniku aktu łaski prezydenta Ignacego Mościckiego został warunkowo zwolniony. Wyszedł na wolność 2 sierpnia 1937 r.

   We wrześniu 1939 r. Piasecki został przydzielony do Korpusu Ochrony Pogranicza. W czasie wojny przebywał na Wileńszczyźnie. Był żołnierzem ZWZ-AK w stopniu podporucznika. Dowodził oddziałem specjalnym do wykonywania wyroków śmierci wydanych przez podziemne sądy. Pisał też artykuły do prasy podziemnej, m. in. Do „Polski Walczącej”.

Po zajęciu Polski przez Sowietów Piasecki przez rok przebywał w Polsce.  Ukrywał się przed UB. Zagrożony aresztowaniem, posługując się zmienionymi nazwiskami wyjechał przez Czechosłowację i Niemcy do Włoch. Znalazł oparcie w II Korpusie Polskim i jako jego żołnierz wyjechał jesienią 1946 r. okrętem wojskowym z Neapolu do Glasgow. Osiadł w Londynie.  W 1953 r. zamieszkał w Hastinhs. Żył bardzo skromnie, dorabiając na utrzymanie pracą fizyczną. W 1947 r. został członkiem Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. Na emigracji dużo pisał, m.in. odtworzył swoje więzienne książki zatrzymane przez cenzurę. Zajmował się też publicystyką polityczną. Współpracował z polską prasą emigracyjną: wychodzącymi  w Anglii „Wiadomościami”, w USA „Dziennikiem Polskim” i „Tygodnikiem Polskim”, we Francji „Narodowcem”, w Szwajcarii „Pod prąd”. Pisał też „Dzienniki”. W PRL od 1951 r. wszystkie jego utwory były objęte bezwzględną cenzurą i podlegały wycofaniu z bibliotek.

Zmarł 12 września 1964 r., na chorobę nowotworową, w polskim szpitalu w Penley (Walia) i został pochowany na Borough Cemetery w Hastings. Ciało Sergiusza Piaseckiego sprowadzono do Polski w ubiegłym roku i 29 września 2025 r. odbył się jego uroczysty pogrzeb na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

Twórczość literacka Sergiusza Piaseckiego:

– „Piąty etap” – autobiograficzna powieść o pracy agenta wywiadu na radzieckim pograniczu (napisana w więzieniu w kwietniu 1934 r., pierwodruk w 1938 r., Towarzystwo Wydawnicze „Rój”)

– „Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy” – opis życia przemytników na pograniczu polsko-sowieckim (napisana w więzieniu w 1935 r., pierwodruk w 1937 r., Towarzystwo Wydawnicze „Rój”)

– „Ruda Ewa” – nowela (napisana w więzieniu w 1936 r.)

– „Drogą pod ściankę” (także jako „Drogą pod mur”) – autobiografia z lat dzieciństwa i młodości (napisana w więzieniu w maju 1937 r.)

– „Bogom nocy równi” – kontynuacja „Piątego etapu” (1938 r., Towarzystwo Wydawnicze „Rój”). S. Piasecki, „Bogom nocy równi”, Gdańsk 1989, Towarzystwo Wydawnicze „Graf”

– „Sto pytań pod adresem obecnej Warszawy” – memoriał polityczny (pierwotnie był to list do tygodnika „Odrodzenie”, napisany 27.04.1946 r., nieopublikowany w kraju; wydanie jako broszura: Rzym, 1947)

– „Trylogia złodziejska, o środowisku przestępczym Mińska Litewskiego w latach 1918–1919” (Rzym, Instytut Literacki 1946-1947): „Jabłuszko” 1946, „Spojrzę ja w okno…” 1947, „Nikt nie da nam zbawienia…” 1947.

– „Siedem pigułek Lucyfera” – groteska o pierwszych latach Rzeczypospolitej po II wojnie światowej (Londyn, 1948)

– „Strzęp legendy” – nowela o losach okupacyjnych (Londyn, 1949)

– „Zapiski oficera Armii Czerwonej” – o okupacji Wilna i Lidy, oglądanej oczami sowieckiego wojskowego, satyra na radziecką propagandę, armię i państwo (Londyn, Gryf Publications LTD 1957)

– „Żywot człowieka rozbrojonego” – losy zdemobilizowanego weterana wojny 1920 r. (Londyn, B. Świderski 1962; pierwsza wersja utworu powstała w więzieniu w 1935 r.)

– „Adam i Ewa” – trudna miłość dwojga bohaterów wkomponowana w wojenną zawieruchę na Wileńszczyźnie w 1939 r. (pierwodruk jako prasowa powieść w odcinkach, 1963)

– „Wieża Babel” – lata okupacji i walki podziemnej na Wileńszczyźnie (oba tomy Londyn, Polska Fundacja Kulturalna 1964)

– „Człowiek przemieniony w wilka” – działalność na Kresach w latach 1939–1942

– „Dla honoru Organizacji” – działalność w Armii Krajowej w latach 1942–1943

(Marek Jończyk)